Overview

Mir v. Sarabi, 2026 BCSC 1013 davasında Britanya Kolumbiyası Yüksek Mahkemesi, sigheh olarak bilinen geçici İran evliliğinin medeni evlilik olarak tanınıp federal Boşanma Yasası uyarınca sona erdirilip erdirilemeyeceğini inceledi. Cyrus Haghighi yargılamada avukat olarak görev aldı.

Maddi Vakıalar

Uyuşmazlık, 3 Nisan 2010 tarihinde İran'ın Azadegan, Karaj kentinde belirli süreli geçici bir evlilik (sigheh) yapan bir çift etrafında yoğunlaşmıştır. Dini Evlilik Belgesi şartları uyarınca, birliktelik 50 yıllık belirli bir süre için akdedilmiş ve açıkça 3 Nisan 2060 tarihine kadar geçerli olduğu belirtilmiştir. Belgede ayrıca, talep üzerine kadına ödenecek, bir adet Kuran-ı Kerim ve bir adet Tam Bahar Azadi Altın Sikkesinden oluşan bir mehir (evlilik bedeli) de tanımlanmıştır.

Çift daha sonra mülteci olarak Kanada'ya yerleşmiş ve 12 Kasım 2016 tarihinde British Columbia Yüksek Mahkemesi'nden gıyabi bir boşanma kararı almıştır. Yıllar sonra, gerçek ayrılık tarihleri konusunda ciddi bir uyuşmazlık ortaya çıkmıştır. Bu durum, davacının yeminli ayrılık tarihlerinin sahte olduğu gerekçesiyle orijinal boşanma kararının iptalini talep etmesine, böylece Kanada hukuku kapsamında eş nafakası ve aile mallarının paylaşımı taleplerinde bulunmasına yol açmıştır.

Buna karşılık davalı, sigheh evliliğinin Kanada hukuku uyarınca hiçbir zaman geçerli bir sivil evlilik olmadığını iddia eden son derece çekişmeli bir başvuruda bulunmuştur. Davalı, bunun yalnızca bir "fiili birliktelik veya evlilik benzeri ilişki" olduğunu savunmuştur. Davalı ayrıca, İran hukukunda geçici bir evliliği sona erdirmek için resmi bir boşanma usulü kullanılmadığından, evliliğin bir Kanada mahkemesi tarafından Boşanma Yasası kapsamında sona erdirilemeyeceğini ileri sürmüştür.

Usuli Mücadele: Kesin Hüküm ve Sürecin Kötüye Kullanılması

Mahkeme, yabancı evliliğin geçerliliğini ele almadan önce, karmaşık bir usul savaşı yaşanmıştır. Davacıyı temsil ederken, mahkemenin functus officio doktrini uyarınca davalının başvurusunu dinleme yetkisine sahip olmadığını ve davalının evliliğe itiraz etmesinin hukuken engellendiğini (estoppel) savunduk.

Davalı, 2016 yılında gıyabi boşanma kararını başarıyla almak için bizzat sigheh evliliğinin mevcudiyetine dayanmıştı. Kendisini eş nafakası taleplerinden korumak için şimdi tam tersini iddia etmesinin, yani evliliğin geçersiz ve Boşanma Yasası'ndan muaf olduğunu ileri sürmesinin tam anlamıyla sürecin kötüye kullanılması olduğunu savunduk. Yargıç Jones, orijinal gıyabi kararın "esastan görülmediği" gerekçesiyle başvurunun devam etmesine nihai olarak izin vermiş olsa da, bu agresif usuli savunma, davalının değişen hukuki pozisyonlarının sıkı bir incelemeye tabi tutulmasına zemin hazırlamıştır.

Esasa İlişkin Hukuki Çerçeve: Statüye Karşı Çözüm Yolu

Davalının esasa ilişkin argümanlarını çürütmek için, Mahkemenin dikkatini kanunlar ihtilafının temel ilkesi olan lex loci celebrationis (evliliğin şekli geçerliliğinin, kutlandığı yerin hukukuna göre belirlenmesi kuralı) üzerinde topladık.

Mahkeme, İran hukukunun iki ayrı evlilik biçimini tanıdığını ifade eden İranlı avukat Sayın Jafar Mostafa'nın bilirkişi beyanlarını titizlikle incelemiştir: daimi ve geçici (sigheh). İran Medeni Kanunu'nun 1075. ve 1076. maddeleri uyarınca yasal olarak geçerli olabilmesi için, geçici bir evliliğin kesin olarak belirlenmiş bir süreye ve sözleşme anında açıkça belirtilmiş bir mehire sahip olması gerekir.

Mahkeme, tarafların Dini Evlilik Belgesinin bu şartları tam olarak karşıladığına kanaat getirmiştir. Belge; imzalar, parmak izleri, bir tanık ve evlilik formülünü bildiren din görevlisinin mühürünü içeren önemli resmiyet unsurlarına sahiptir.

En kritik nokta olarak Yargıç Jones, evliliğin statüsünü, menşe ülkesinde mevcut olan hukuki çözüm yollarından kesin olarak ayırmıştır. Sayın Mostafa'nın beyanları, İran'da geçici bir evliliğin boşanma ile değil, sürenin dolması veya erkeğin kalan süreden feragat etmesiyle sona erdiğini belirtmiştir. Ancak Mahkeme, İran'da boşanma yolunun bulunmamasının, birliğin evlilik olarak hukuki geçerliliğini ortadan kaldırmadığına hükmetmiştir. Taraflar Kanada'ya vardıklarında yasal olarak evli eşler olduklarından, Kanada'da bir boşanma kararı yoluyla evliliği sona erdirme hakkına sahiptiler.

Kamu Düzeni Dayanağı: Savunmasız Eşlerin Korunması

Yargıç Jones'un kararının en kritik ve ilerici unsurlarından biri, Kanada kamu düzenine ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin korunmasına dayanmaktadır.

Kararın 99. paragrafında Mahkeme, yabancı hukukun doğasında var olan eşitsizlikleri ele almıştır. İran hukukuna göre bir erkek, evlilik süresinin geri kalanından feragat ederek geçici bir evliliği sona erdirmek konusunda tek taraflı ve münhasır bir hakka sahipken, bu hak kadına kesinlikle tanınmamıştır. Dahası, bir sigheh evliliğindeki eşler otomatik olarak nafaka veya miras hakkı kazanmamaktadır.

British Columbia Yüksek Mahkemesi, sigheh evliliğini Boşanma Yasası'nın yetki alanına katarak, yabancı yargı yetkisinin son derece adaletsiz olan fesih mekanizmalarının Kanada'ya ithal edilmemesini sağlamıştır. Bu kamu düzeni dayanağı, kısıtlayıcı yabancı sözleşmelerle bağlı olan eşlerin, Kanada aile hukukunun sunduğu güçlü mali ve hakkaniyetli korumalara erişebilmesini garanti altına almaktadır.

Cesur Bir Uluslararası Emsal Oluşturmak

Mir - Sarabi davasındaki karar, küresel milletlerarası özel hukuk için bir dönüm noktasını temsil etmektedir. Tarihsel olarak Batı mahkemeleri, İslami geçici evlilikleri kategorize etmekte zorlanmış ve çoğu zaman savunmasız eşleri tamamen hukuki yollardan yoksun bırakmıştır.

Bu BC Yüksek Mahkemesi kararı, diğer yargı yetki alanlarındaki, özellikle de Hollanda'daki içtihatlarla taban tabana zıttır. Bir sigheh evliliğini değerlendiren ve çok ses getiren bir Hollanda davasında mahkeme, evliliğin İran hukuku uyarınca geçerliliğini kabul etmiştir. Ancak mahkeme, bir sigheh evliliğinin resmi bir hukuki fesih veya mahkeme kararına gerek kalmaksızın süresinin sonunda otomatik olarak sona ermesi nedeniyle, bu yapının Hollanda kamu düzeniyle bağdaşmadığına hükmetmiştir. Sonuç olarak, Hollanda mahkemesi evliliği tamamen tanımayı reddederek tarafları sivil boşanma yollarından mahrum bırakmıştır.

Hollanda emsalinin, sigheh evliliğinin yapısal eşitsizliğini ve geçici doğasını tanımayı reddetmek ve eşleri savunmasız bırakmak için kullandığı noktada, British Columbia yaklaşımı tam tersini yapmaktadır. Mir - Sarabi, yargı yetkisini tesis etmek için evliliğin başlangıçtaki sözleşmeye dayalı geçerliliğini kullanmakta, böylece Boşanma Yasası'na erişim sağlamak için Kanada kamu düzeninden yararlanmaktadır. Bu zafer, dünya çapındaki aile hukuku avukatları için ikna edici bir çerçeve sunmakta; yabancı aile sözleşmelerine başlangıçta saygı duyulması gerekse de, bunların feshinin yerel adalet, hakkaniyet ve hukukun üstünlüğü standartlarıyla uyumlu olması gerektiğini kanıtlamaktadır.

Sınır ötesi varlıklar, yabancı evlilik sözleşmeleri veya yetki uyuşmazlıklarını içeren karmaşık bir boşanma süreci yürütüyorsanız, seçkin bir hukuki temsil esastır. Haklarınızı güvence altına almak ve hukuki seçeneklerinizi incelemek için Sinclair Centre Law bünyesindeki Cyrus Haghighi ile iletişime geçin.