درک قراردادهای ازدواج خارجی در دادگاه‌های بریتیش کلمبیا
تلاقی رسوم فرهنگی ازدواج خارجی و حقوق خانواده کانادا غالباً چالش‌های منحصربه‌فردی را برای دادگاه‌ها ایجاد می‌کند. نمونه‌ای جالب از این موضوع، رأی اخیر دادگاه عالی بریتیش کلمبیا در پرونده اردکانی علیه نورانی (2026 BCSC 258) است. این پرونده به تقسیم پیچیده دارایی‌های بین‌المللی، تاریخ‌های مورد مناقشه جدایی، و از همه مهم‌تر، قابلیت اجرای مهریه ایرانی (یک سهم یا صداق سنتی ازدواج اسلامی) می‌پردازد.
برای وکلای حقوق خانواده و افرادی که در خارج از کشور ازدواج کرده‌اند، این حکم راهنمایی‌های بسیار مهمی در مورد نحوه تفسیر و اجرای قراردادهای ازدواج خارجی توسط دادگاه‌های بریتیش کلمبیا ارائه می‌دهد.
حقایق پرونده اردکانی علیه نورانی
خواهان، راحله احسانی اردکانی، و خوانده، محمدرضا نورانی، در سال ۲۰۰۶ در تهران، ایران ازدواج کردند. پیش از نامزدی، طرفین یک قرارداد ازدواج (عقدنامه) ایرانی را امضا کردند. ویژگی اصلی این قرارداد مهریه بود؛ یک تعهد مالی از سوی شوهر به همسر که به میزان ۵۰۰ سکه تمام بهار آزادی تعیین شده بود.
این زوج در سال ۲۰۰۹ به کانادا مهاجرت کردند تا خوانده بتواند تحصیلات عالی خود را ادامه دهد. این رابطه در نهایت رو به تیرگی نهاد و منجر به جدایی شد که دادگاه تاریخ آن را ۲۷ دسامبر ۲۰۱۶ تعیین کرد. طرفین بعداً در سال ۲۰۲۰ تحت قوانین اسلامی در ایران طلاق گرفتند. برای تسهیل این طلاق ایرانی، خواهان از حق خود نسبت به ۳۵۰ سکه طلا گذشت (بذل مهریه کرد).
با این حال، در طول رسیدگی به پرونده حقوق خانواده در بریتیش کلمبیا، خواهان به دنبال اجرای مابقی مهریه بود و ارزش ۱۵۰ سکه طلای باقیمانده را مطالبه کرد.
تحلیل دادگاه در مورد مهریه
یک دفاع رایج که توسط همسرانی که سعی در اجتناب از پرداخت مهریه در دادگاه‌های کانادا دارند مطرح می‌شود، این است که این صداق صرفاً جنبه نمادین داشته و هرگز قرار نبوده یک تعهد مالی قابل اجرا باشد. خوانده در این پرونده نیز استدلال مشابهی را مطرح کرد و مدعی شد که قرارداد ازدواج یک قرارداد مالی به معنای واقعی کلمه نبوده است.
قاضی بال (Justice Ball) قاطعانه این موضع را رد کرد. دادگاه به رویه قضایی تثبیت‌شده در بریتیش کلمبیا استناد کرد و به‌طور خاص به پرونده‌هایی مانند کریمی‌نیا علیه ناصر (2018 BCSC 695) و عملانی علیه هیرانی (2000 BCSC 1653) اشاره نمود. این سوابق قضایی ثابت می‌کنند که یک سند ازدواج ایرانی (عقدنامه) که شامل مهریه باشد، می‌تواند با تعریف قرارداد ازدواج تحت قوانین خانواده استانی مطابقت داشته باشد.
از آنجا که قرارداد ازدواج پیش از اجرای «قانون حقوق خانواده» (Family Law Act) فعلی امضا شده بود، دادگاه قوانین گذار را اعمال کرد و به «قانون روابط خانواده» (Family Relations Act) پیشین رجوع نمود. بر اساس ماده ۶۱ قانون روابط خانواده، دادگاه تشخیص داد که مهریه یک توافق معتبر درباره مالکیت یا تقسیم دارایی است.
قاضی بال خاطرنشان کرد که این توافق نتیجه مذاکرات بین خانواده‌ها بوده و با امضای هر دو طرف مستند شده است. دادگاه تأکید کرد که چشم‌پوشی خواهان از ۳۵۰ سکه در طول طلاق ایرانی به‌عنوان یک «عوض ارزشمند» (valuable consideration) در نظر گرفته شده است، که ثابت می‌کند سکه‌ها دارای ارزش واقعی بوده‌اند، نه صرفاً نمادین. در نتیجه، دادگاه به خوانده دستور داد تا ارزش ۱۵۰ سکه طلا را پرداخت کند؛ ارزشی که باید توسط کارشناسان ارزیابی و بر اساس تاریخ تصمیم خوانده مبنی بر عدم بازگشت به ایران تعیین شود.
سایر احکام قابل‌توجه در مورد دارایی و نفقه
فراتر از موضوع سکه‌های طلا، این پرونده شامل کاربردهای جالب قانون قراردادها در مورد دارایی‌های خانواده بود. خوانده پیش از نقل مکان به کانادا، سند ملکی در خیابان قربانی تهران را به نام خواهان منتقل کرده بود. دادگاه تشخیص داد که این یک هدیه (هبه) ساده نبوده، بلکه یک تضمین قراردادی برای اثبات وعده او مبنی بر بازگشت نهایی آن‌ها به ایران بوده است. از آنجا که او با ماندن در کانادا این وعده را نقض کرد، خواهان حق داشت مالکیت قانونی کامل ملک را حفظ کند.
دادگاه همچنین با به رسمیت شناختن مضرات اقتصادی قابل‌توجهی که خواهان به دلیل مهاجرت، موانع زبانی و بر عهده گرفتن وظایف اصلی مراقبت از کودک با آن‌ها مواجه شده بود (که به خوانده اجازه داد تا در تحصیلات و شغل خود پیشرفت کند)، نفقه همسر (spousal support) را به‌صورت عطف به ماسبق و مستمر برای خواهان مقرر کرد.
پیامدها برای حقوق بریتیش کلمبیا و کانادا
رأی پرونده اردکانی علیه نورانی روند ثابتی را در حقوق خانواده کانادا تقویت می‌کند که در آن دادگاه‌ها به قراردادهای ازدواج مذهبی و فرهنگی خارجی احترام گذاشته و آن‌ها را اجرا می‌کنند، مشروط بر اینکه با تعاریف قانونی یک قرارداد ازدواج مطابقت داشته باشند و اساساً ناعادلانه نباشند.
این حکم تأیید می‌کند که مهریه یک تعهد قانونی الزام‌آور در بریتیش کلمبیا است. شوهران نمی‌توانند هنگام مواجهه با تقسیم دارایی و تسویه مالی در کانادا، به راحتی این توافق‌ها را به‌عنوان نمادهای فرهنگی صرف رد کنند. دادگاه‌ها طرفین را به توافق‌های که انجام داده‌اند پایبند می‌دانند، حتی اگر آن توافق‌ها بعداً به ضررشان به نظر برسد.
توصیه‌های عملی برای موقعیت‌های مشابه
اگر در حال طی کردن مراحل جدایی هستید که شامل یک قرارداد ازدواج خارجی یا مهریه مذهبی است، برای محافظت از منافع خود چند اقدام عملی را در نظر بگیرید.
اول، اطمینان حاصل کنید که ترجمه‌های رسمی از اسناد اصلی ازدواج خود را در اختیار دارید. کلمات دقیق به کار رفته در مهریه یا قرارداد مشابه، در تعیین اینکه آیا تحت «قانون حقوق خانواده» به‌عنوان یک قرارداد ازدواج واجد شرایط است یا خیر، بسیار مهم است.
دوم، تصور نکنید قراردادی که در کشور دیگری امضا شده است در کانادا قابلیت اجرا ندارد. چه این قرارداد شامل سکه‌های طلا باشد، چه املاک خارجی یا پرداخت‌های مالی معوق، دادگاه‌های کانادا صلاحیت و تمایل لازم برای اجرای این تعهدات بین‌المللی را دارند.
در نهایت، از یک وکیل خانواده که تجربه خاصی در زمینه قراردادهای ازدواج بین‌المللی دارد، راهنمایی بخواهید. تلاقی رسوم فرهنگی خارجی و قوانین محلی بسیار تخصصی است و مشاوره حرفه‌ای برای محافظت از حقوق و تعهدات مالی شما در طول جدایی ضروری است.